System ochrony zdrowia w Polsce finansowany jest głównie ze środków publicznych, opartych na obowiązkowych składkach zdrowotnych, oraz z budżetu państwa i samorządów.
Zadłużenie szpitali w Polsce
Na koniec 2024 roku zadłużenie polskich szpitali wyniosło około 21,7 mld zł, co stanowi wzrost o 1 mld zł w porównaniu do roku poprzedniego. Największe zadłużenie odnotowano w szpitalach powiatowych, które często borykają się z problemami finansowymi z powodu niedoszacowania świadczeń i opóźnień w płatnościach ze strony NFZ.
Składki na ubezpieczenie zdrowotne (9% dochodu)
Podstawowym źródłem finansowania są obowiązkowe składki zdrowotne w wysokości 9% podstawy wymiaru, odprowadzane przez pracowników, przedsiębiorców i inne osoby objęte ubezpieczeniem. Składki te trafiają do Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), który finansuje świadczenia zdrowotne dla ubezpieczonych.
Budżet państwa
Budżet państwa finansuje:
świadczenia dla osób nieobjętych ubezpieczeniem, ale uprawnionych do opieki zdrowotnej,
ratownictwo medyczne,
szpitale resortowe (np. MSWiA, MON),
programy zdrowotne i inwestycje w infrastrukturę medyczną .
Budżety samorządów
Samorządy terytorialne (gminy, powiaty, województwa) współfinansują działalność podmiotów leczniczych, dla których są organem założycielskim, oraz wspierają lokalne programy zdrowotne
Wydatki prywatne
Około 26% wydatków na ochronę zdrowia pochodzi z prywatnych środków obywateli, obejmujących:
bezpośrednie płatności za usługi medyczne,
zakup leków,
dobrowolne ubezpieczenia zdrowotne .
Finansowanie w liczbach
W 2023 roku całkowite wydatki na ochronę zdrowia w Polsce wyniosły około 241,6 mld zł, co stanowiło 7,1% PKB. Z tego:
wydatki publiczne: 197,8 mld zł (5,8% PKB),
wydatki prywatne: 43,8 mld zł (1,3% PKB)
Planowane nakłady na ochronę zdrowia w 2024 roku mają wynieść ponad 195 mld zł, co oznacza wzrost o prawie 30 mld zł w porównaniu do roku poprzedniego.
Wyzwania systemu
Pomimo rosnących nakładów, system ochrony zdrowia w Polsce boryka się z problemami takimi jak
długie kolejki do specjalistów,
niedobór personelu medycznego,
niewystarczające finansowanie niektórych świadczeń.
Eksperci wskazują na potrzebę reform strukturalnych i zwiększenia efektywności wydatkowania środków .
Jak dokonuje się redystrybucji środków w systemie ochrony zdrowia?
NFZ zbiera środki ze składek zdrowotnych, a następnie kontraktuje świadczenia zdrowotne z placówkami (publicznymi i prywatnymi).
Środki dzielone są centralnie i regionalnie przez oddziały wojewódzkie NFZ.
Decyduje się, ile pieniędzy trafi na:
podstawową opiekę zdrowotną (POZ),
specjalistykę,
szpitale,
ratownictwo medyczne,
leki refundowane,
programy profilaktyczne.
Co finansuje Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ)?
NFZ finansuje m.in.:
wizyty u lekarza rodzinnego i specjalistów (w ramach kontraktu),
leczenie szpitalne,
operacje i zabiegi medyczne,
transport sanitarny,
refundację leków,
opiekę długoterminową i rehabilitację,
programy profilaktyczne (np. mammografia, kolonoskopia).
Co finansuje gmina (samorząd)?
Gmina lub powiat może finansować lub współfinansować:
lokalne przychodnie, o ile jest ich organem prowadzącym,
inwestycje w infrastrukturę zdrowotną (remonty, sprzęt),
lokalne programy profilaktyczne (np. szczepienia HPV),
działania edukacyjne w zakresie zdrowia publicznego.
To dobrowolne, ale często robione tam, gdzie potrzeby zdrowotne są szczególne.
Czy szpitale mogą działać komercyjnie i być refundowane przez NFZ?
Szpital może mieć działalność mieszaną: część świadczeń wykonywana jest w ramach kontraktu z NFZ, część odpłatnie (komercyjnie).
NFZ refunduje tylko te usługi, które są objęte kontraktem i wykonane zgodnie z nim.
Szpital nie może pobierać opłat od pacjentów za świadczenia refundowane.
Jak działa wycena punktowa NFZ?
NFZ stosuje system Jednorodnych Grup Pacjentów (JGP), który przypisuje każdemu świadczeniu określoną liczbę punktów. Wartość finansowa świadczenia obliczana jest poprzez pomnożenie liczby punktów przez cenę za punkt, która może różnić się w zależności od regionu i rodzaju świadczenia.
Jak rozliczane są szpitale z wykonanych zabiegów?
Szpitale rozliczają się z NFZ na podstawie zawartych umów, które określają limity świadczeń. W przypadku przekroczenia tych limitów, czyli tzw. nadwykonań, rozliczenie zależy od rodzaju świadczenia:
Świadczenia nielimitowane: NFZ zobowiązany jest do pełnego finansowania nadwykonań w tych świadczeniach.
Świadczenia limitowane: Finansowanie nadwykonań w tych świadczeniach jest możliwe, ale zależy od decyzji NFZ i dostępności środków.
Finansowanie zabiegów nadplanowych
W 2024 roku NFZ zapowiedział pełne finansowanie nadwykonań w świadczeniach nielimitowanych oraz w niektórych świadczeniach limitowanych, takich jak:
diagnostyka i leczenie onkologiczne,
programy lekowe i chemioterapia,
dializoterapia,
żywienie dojelitowe i pozajelitowe
wentylacja mechaniczna w warunkach stacjonarnych
opieka koordynowana w POZ.
Dla pozostałych świadczeń limitowanych, NFZ może zaproponować umowy lub ugody na pokrycie nadwykonań po cenie nominalnej lub niższej.
Czy szpitale mogą wynajmować gabinety i na tym zarabiać?
zgodnie z ustawą:
Szpitale (jako podmioty lecznicze) mogą wynajmować pomieszczenia np. lekarzom prowadzącym prywatne praktyki, firmom medycznym czy aptekom.
Dochody z najmu mogą wspierać działalność placówki, o ile nie kolidują z jej statutowymi zadaniami.
Czy szpitale mogą prowadzić własną aptekę?
Tylko aptekę szpitalną lub dział farmacji, która zaopatruje szpital i nie prowadzi sprzedaży detalicznej dla pacjentów z zewnątrz.
Nie mogą prowadzić ogólnodostępnej apteki komercyjnej, chyba że wydzielą osobny podmiot gospodarczy, co zdarza się rzadko i musi być zgodne z prawem farmaceutycznym.